عیش مدام
فلوبر و مادام بوواری
ماریو بارگاس یوسا
انتشارات نیلوفر
۲۵۵ صفحه، ۳۵۰۰ تومان
چاپ اول، پاییز ۸۶
معین: ۹ از ۱۰
همونطور که از اسم کتاب مشخصه، یوسا این کتاب رو دربارهی مادام بوواری و فلوبر نوشته. تو مقدمه توضیح میده که سه جور میشه یه اثر رو نقد کرد: یه جور احساسی و با سلیقهی شخصی، یکی هم علمی و بر اساس معیارها و مستقل از اینکه کتاب چه تأثیری رو خواننده میذاره و آخریش هم بررسی جایگاه تاریخی و تأثیراتی که روی ادبیات بعد از خودش گذاشته. و یوسا هر سه نوع نقد رو به کار میگیره. باید بگم که تو نقد علمی یه بخش زیادی دربارهی چگونهنوشتهشدن مادام بوواری نوشته.
خیلی جامع مادام بوواری رو بررسی میکنه. هم از نظر محتوایی و هم از نظر ادبی. از یه طرف تقابل دنیای مردانه و زنانه، اروتیسم، رؤیاپردازی و مصرفگرایی رو تو مادام بوواری توضیح میده. و از طرف دیگه استفادههای مختلف از زمان، تغییرات راوی و سبک جدید روایت رو میگه. یه جوری هم توضیح میده که بدون زیادهگویی حرفش رو میفهمونه.
به نظر من، علاوه بر هر چیزی که تو کتاب نوشته شده، موضوعی که همهجای کتاب یوسا پیگیری میکنه اینه که چهطوری فلوبر بدبین و فراری از واقعیت، کتابی نوشته بهشدت واقعی و مبتنی بر واقعیت. یعنی چهجوری میشه که این تناقض به وجود میآد. و به نظر من، یوسا با ردگیری نامههایی که فلوبر نوشته و تطبیق اونها با کتاب، به این سؤال پاسخ میده. پاسخی که یوسا میده مربوط میشه به فرقگذاشتن بین واقعیت واقعی و واقعیت داستانی. میگه «از تخریب و خرد کردن واقعیت واقعی، چیزی کاملاً متفاوت پدید میآید که رونوشت آن نیست، بلکه پاسخی به آن است و آن همانا واقعیت داستانی است.» اینجوری میشه که فلوبری که مینویسه تا از واقعیت انتقام بگیره، چیزی به واقعیت اضافه میکنه.
یه چیز خیلی جالبم اینه که اگه کتابای یوسا رو خونده باشین، میبینین که خیلی خوب از نکاتی که از فلوبر یاد گرفته استفاده میکنه و به اونا چیزای جدید اضافه میکنه. آره دیگه... اگه مادام بوواری رو خوندین، حتماً این کتاب رو بخونید. اگه هم نخوندین، حتماً مادام بوواری رو بخونید بعد بیاین این کتاب رو بخونید. اون جملهی معروف فلوبر رو هم شنیدین که اول کتاب نوشته دیگه. «تنها راه تحمل هستی آن است که در ادبیات غرقه شوی، همچنان که در عیشی مُدام.»
***
الهام: ۸ از ۱۰
عیش مدام تصویری شورانگیز از عشق و ایمان بیاندازهی یوسا به فلوبر و شاهکار او یعنی مادام بوواری است. البته همانطور که معین گفت یوسا تنها به شرح رابطهی احساسی و علاقه عاطفیاش به این رمان بسنده نمیکند و در قسمت دوم کتاب، نقدی ساختارشکن از رمان ارائه میدهد. نقدی که بر خلاف نقدهای ساختارشکن دیگر تنها رمان را مُثله نمیکند، که با تشریح دقیق و علمی این اجزا، در نهایت از آن کلی زیبا و هماهنگ به خواننده نشان میدهد که در واقع به نظر او و من(!) بزرگترین قدرت بزرگ فلوبر در نوشتن است و از او نویسندهای بزرگ و بیمانند میسازد.
همانطور که خود یوسا در کتاب میگوید، او نه تنها بارها این رمان و دیگر آثار فلوبر، از جمله مجموعهی چندین جلدی نامههایش را با دقت خوانده، که هر چیزی که دربارهی فلوبر و مادام بواری نوشته شده را با اشتیاقی عجیب میخواند. تا آنجا که رابطهی شخصیاش با خیلی از افراد تحتتأثیر نظر ایشان در مورد این کتاب بودهاست. خواندن این کتاب به نظر من برای تمام کسانی که میخواهند نویسنده بشوند از واجبات است، چون به سختی میشود تحلیلی اینطور دقیق و موشکافانه از چگونگی شکلگیری یک رمان و خاستگاههای فردی و اجتماعی آن پیدا کرد. به خصوص که خود یوسا هم نویسنده است و مهمترین دغدغهاش در این کتاب نقد ادبی است، تا آن حد که به نظر میرسد روی هر پاراگراف از مادام بواری تأمل کرده و برای فهمیدن چگونگی نوشتهشدنش به تمام منابع تاریخی، مکتوب و شفاهی مراجعه کرده است.
در آخر هم این را بگویم که من با نظر معین مخالفم، به نظر من بهتر است اول لااقل تربیت احساساتی و چند نوشتهی دیگر از فلوبر بخوانید و بعد به سراغ عیش مدام بروید. چون در این کتاب بارها از تمام آثار فلوبر اسم برده شده و اگر آنها را خوانده باشید بهتر میتوانید کار این نویسنده را با خودش در رمانهای دیگرش مقایسه کنید.
برچسب: ماریو بارگاس یوسا، عبدالله کوثری، گوستاو فلوبر