در جستجوی زمان از دست رفته - ۷
مارسل پروست
ترجمهی مهدی سحابی
نشر مرکز
۴۹۲صفحه، قیمت دورهی ۷ جلدی: ۷۰۰۰۰ تومان
چاپ پنجم [ویرایش دوم]، ۱۳۸۸
۵ از ۵
پایان جستوجو.
کتابِ آخر کتاب زوال و پیری پاریس و اشرافیانش و همزمان زایش میل نویسندگی در راوی است. راوی جستوجو -که اکنون مریض و سالخورده شده- پس از آنکه انتظار برای بوسهی مادر را چشید، دنیای مبتذل و پرزرقوبرق اشرافیت را دید، عشق دیوانهواری را از سر گذراند و نزدیکانش را از دست داد، حالا در پاریس درگیر جنگ جهانی، به دنبال راهی برای تحمل گذر زمان میگردد، میخواهد راهی پیدا کند که در برابر این زمان از دست رفته خموده نباشد، بتواند به چنگش آورد؛ همانطور که در جلد اول با خیساندن شیرینی مادلن در چای از بند زمان رها شد و به کودکیاش رفت یا همانطور که در خواب در بیزمانی غرق میشویم.
خودِ پروست گفته که فصل آخر کتاب آخر را درست پس از کتاب اول نوشته. یعنی پس از آنکه در کتاب اول طرح کلی شخصیتها را کشیده، به سراغ مهمانی عصرانهای رفته که همهی آنها سالخورده و تغییریافته (شبیه به شخصیتهای مهمانی بالماسکهای) دور هم جمع شدهاند. این موضوع نشاندهندهی طرح دقیق پروست برای کتابش است که هرچند در طول سالها مدام چیزی از آن کم شده یا به آن افزوده شده، اما از ابتدا مشخص بوده و تنها پس از خواندن کل کتاب است که برای ما مشخص میشود. طرحی که بر پایهی تلاش بر یادآوری خاطرات چیده شد، خاطراتی که از دورترین و ملموسترین حسهای انسانی تا جنبههای اسنوبگونهی زندگی اجتماعی را دربرمیگیرد.
راوی در نهایت در مییابد که راهِ به چنگ آوردن زمان بازیابی گذشته در خلق اثر هنری است و تصمیم میگیرد که پیش از آنکه بمیرد - یا برای آنکه نمیرد- کتابی بنویسد که در آن از زمان حال به گذشتهاش نگاه کند و به یاد بیارد و بنویسد و جاودانه کند. هر چند، جستوجو همانقدر که دربارهی زمان گذشته است، تلاشی است برای آزادشدن از بند آن و راوی همانقدر که به یاد میآرد، فراموش میکند.
همین قرار گرفتن تلاش برای بهیادآوردن و ثبت کردن در کنار خلأهای ناشی از فراموشی و یا کنار هم قرارگرفتن تلاش وسواسگونهی راوی برای نشاندادن چیزهای دور و دستنیافتنیبودنِ آنها و جدال میان خیلی تناقضهای دیگر کمکم ساختمان جستوجو را بالا میبرند و در نهایت بنایی عظیم میسازند که هنوز بعد از سالها استوار و نو بر جای خود ایستاده است.
و ما خوششانسیم که در زمانهای بعد از پروست زندگی میکنیم.