لحظههای بودن
اتوبیوگرافی ویرجینیا وولف
ویرجینیا وولف
ترجمهی مجید اسلامی
انتشارات منظومهی خرد
۱۱۹ صفحه، ۵۴۰۰ تومان
چاپ اول، پاییز ۹۰
۴ از ۵
در روزهای جنگ جهانی دوم که آلمانها انگلیس را بمباران میکردند و در آخرین سالهای عمر وولف، ویرجینیا وولف شروع به نوشتن خاطرات کودکیاش کرده تا میانِ کار طاقتفرسا روی زندگینامهی راجر فرای به ذهنش استراحت بدهد که آزادانه و با فراغ بال میانِ کودکیاش بچرخد. این نوشتهها بعدها با نام «Moments of Being» به عنوان اتوبیوگرافی وولف چاپ شد. البته «لحظههای بودن» همهی کتابِ «Moments of Being» نیست و فقط ترجمهی بخشی از آن (که «طرحی از گذشته» نام دارد) است.
خاطرات وولف باشکوه و در عین حال غمانگیز است. وولف از روزهای خوشِ کودکیاش میگوید (روزهایی که به قول خودش داخل یک حبهی انگور دراز کشیده بود و از پشت لایهی نیمهشفاف زردی زندگی را میدید)؛ مدام به یاد میآرد، از صحنهای به صحنهی دیگر پرت میشود و صحنهها و شخصیتها را با وسواس میسازد، هرچند پیش از آنکه بتواند چیزی را کامل توصیف کند آن چیز از دستش میلغزد و فقط طرحی گذرا از آن به جا میماند. کمکم با مرگ مادرش و بعد خواهرخواندهاش (استلا) روزهای خوش تمام میشوند، مرگ بر خانه سایه میاندازد و روزها کدر میشوند. اما نثر وولف –یا شاید هم غبار زمان- انگار خودش لایهای نیمهشفاف روی همهی آن روزهاست. مثلن میدانیم که وولف پس از مرگ مادرش دچار حملهی عصبی شدیدی شده، اما در خاطراتش اثری از آن حمله نیست، بیشتر حرف از درماندگی و سرگشتگیای است که کل خانواده را گرفتار کرده است.
خواندن لحظههای بودن برام یادآور دیدن «درخت زندگی» بود. وولف هم، مثل جک اوبراین فیلم مالیک و البته راوی کتاب پروست، در برابر سرگشتگیاش در زمان حال، به خاطرات گذشتهاش بازمیگردد و انگار در جستوجوی علتِ این سرگشتگی است، مینویسد تا (به قول خودش) چیزی واقعی از میان ظواهر دریابد، کلیات را واقعی کند و با این کار آن چیز دیگر قدرت آسیبرسانیاش را به او از دست بدهد. در برخورد با اتوبیوگرافی وولف و درخت زندگی، خاطراتی از کودکی برام زنده شد که مدتها بود فراموش کرده بودم، به نظرم هر دو اثر دعوتی بودند به کشف لحظههای گذشته برای کنارآمدن با آن؛ کشفی که گاهی بسیار دردناک میشود.
ترجمهی مجید اسلامی قابل قبول است، اما گرافیک کتاب اصلن خوب نیست. عکسهای میان متن به متن بیربطند (مثلن چند عکس از هنری جیمز و خانوادهی وولف هست، در حالی که در خود کتاب چندان حرفی از هنری جیمز زده نمیشود)، طرح روی جلد برای لایهی نیمهشفافی که وولف از آن حرف میزند کنتراست شدیدی دارد و از همه بدتر آخرین نامهی وولف به همسرش (که پس از آن خودکشی کرده) با فونت کامران چاپ شده که فکر نکنم حتا دخترهای دبیرستانی هم برای نامههای عاشقانهشان ازش استفاده کنند.