خداحافظ برلین
کریستوفر آیشروود
ترجمهی آرش طهماسبی
انتشارات فرهنگ جاوید
۲۹۵ صفحه، ۷۵۰۰ تومان
چاپ اول، ۱۳۹۰
۴ از ۵
کتاب "خداحافظ برلین" به گواه پشت جلدش قرار بود شرح حال برلین پیش از روی کار آمدن رژیم هیتلر باشد و تصویری از تاریخ، اما نبود. اشتیاقی که از خواندن پشت جلد کتاب پیش از شروعش پیدا کردم در فصلهای اول از بین رفت. روایت کریستوفر آیشروود- نویسندهی بریتانیایی که در دورههای مختلف در برلین زندگی کرده- شخصیتر از آن بود که وضعیت برلین را پیش از ظهور هیتلر توصیف کند. اگر پشت جلد این پیشزمینه را نمیداد لذت خواندن روایت شخصی نویسنده، دوستیها و مراودات او با آدمهایی که در برلین زندگی می کردند بیشتر بود اما من در هر صفحه از کتاب دنبال اطلاعات بیشتر و مستنداتی از زندگی اجتماعی مردم بودم و پیدا نمیکردم. نمیتوانستم مراودات نویسنده با آدمهایی را که چندوقتی با آنها زندگی کرده، به کل مردم شهر تعمیم دهم. وسطهای کتاب به نظرم آمد سفر او به برلین با روزهای قبل از ظهور هیتلر تصادفن همزمان و روایت شدهاند تا اینکه در دو فصل آخر بالاخره رد پای تفکر نازیسم و به مخاطره افتادن زندگی یهودیها در برلین را دیدم. کتاب او به رمان شبیهتر است و خودش در مقدمه میگوید نباید تصور کنیم هرآنچه در کتاب هست، شامل آدمها و اتفاقات است و برگرفته از زندگی شخصی او.
اگر این انتظار قبل از خواندن کتاب در من به وجود نمیآمد، نمیدانم اصلن کتاب را شروع میکردم یا نه اما مطمئنم لذت بیشتری از آن میبردم. روایت کریستوفر آیشروود، دقت و صراحتش بهوقت دادن جزئیات زندگی آدمها، تمیز، بیزائده و سرفرصت بود. در هرفصل حضورش در خانه و کنار آدم هایی که در آن خانه زندگی میکردند، رفتار، روابط، دغدغهها و طرز فکرشان با حوصله توضیح داده شده، بعضی جاها نویسنده حضور خود را نادیده میگیرد و صرفن هرآنچه میبیند را روایت میکند. در فصل یکی مانده به آخر او به خانوادهای یهودی میرسد که با روی کار آمدن هیتلر زندگیشان کمکم زیر و رو میشود. در فصل آخر نگاه او کل شهر را اسکن میکند، درباره خیابانها و کافهها و آدمهایی که در معرض تهدید یا دستگیری توسط نازیها هستند و وضع دگرگونشدهی شهر مینویسد.
فصل آخر ولعم را به دانستن دربارهی هیتلر، دوران حاکمیتش و جنگ جهانی دوم بیشتر کرد. به نظرم یکی از ویژگیهای کتاب خوب همین است. رفتم سراغ ویکیپدیا و از دیدن آمار کشتهشدگان جنگ جهانی دوم شوکه شدم: بین شصت تا هشتاد میلیون نفر در طول شش سال کشته شدهاند.